fbpx

Mieszkalnictwo (2011)

Mieszkalnictwo – rok tematyczny PFWB 2011

Rys problemowy

  • Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności cały rok 2011 poświęci zgłębianiu zagadnienia mieszkalnictwa w wymiarze jego wpływu na zapobieganie zjawisku bezdomności a także wpływu na proces integracji i wychodzenia z bezdomności już jej doświadczających.

Nie ulega wątpliwości, że problemy mieszkaniowe i związane z nimi zjawisko wykluczenia mieszkaniowego to najważniejsze czynniki, z jednej strony prowadzące do bezdomności, z drugiej kluczowe dla procesu wychodzenia z bezdomności. Wydaje się, że mieszkalnictwo w literaturze i dyskursie o bezdomności pojawia się stosunkowo rzadko. Dotychczas wielu badaczy i ekspertów postrzegało problem bezdomności przez pryzmat schronienia, patologii, biedy czy wykluczenia społecznego, podczas gdy w pierwotnym wymiarze bezdomność odwołuje się do problemu mieszkaniowego, z całym bagażem konsekwencji w wymiarze psychologicznym, społecznym czy ekonomicznym (Firlit-Fesnak, Szatur-Jaworska, 1995; Pisarska, 1993). Nie ulega wątpliwości, że bezdomność jest jednym z najskrajniejszych i najbrutalniejszych form wykluczenia społecznego. W Polsce, pomimo braku badań ogólnopolskich w zakresie bezdomności szacuje się, że liczba osób bezdomnych kształtuje się na poziomie 34 – 70 tysięcy osób (Przymeński, 2001; Wachowicz, 2005; Słowik, 2008; Przymeński, 2008; Olech, 2008b). Analizując wyniki badań panelowych prowadzonych przez Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności począwszy od roku 2001 okazuje się, że w roku na terenie województwa pomorskiego około trzech tysięcy osób doświadcza bezdomności (Dębski, 2008, s.146; Dębski, 2010, s. 184). Ponad 60% ludzi bezdomnych przebywa w specjalistycznych placówkach tj. noclegownie, schroniska, domy. Średni okres doświadczania bezdomności to ponad 6 lat (Dębski, 2010, s. 184-195). Z badań realizowanych w województwie pomorskim okazuje się, że około 20-25% populacji bezdomnych (uwzględniając wiek, wykształcenie, okres pozostawania w bezdomności, itp.) ma wysokie bądź bardzo wysokie szanse wyjścia z bezdomności (Dębski, 2007, s. 82).

Rozpatrując problem wychodzenia z bezdomności wskazać należy, iż proces integracji ze społeczeństwem wymaga nie tylko przejścia terapii, nabycia odpowiednich umiejętności czy aktywności na rynku pracy, ale przede wszystkim realnej perspektywy na własne mieszkanie. Mówią o tym same osoby bezdomne wskazując, że posiadanie własnego mieszkania bądź pomoc w jego uzyskaniu to najważniejsze potrzeby osób bezdomnych w procesie reintegracji zawodowej i społecznej (Dębski, 2008b, s. 293). Rzeczywistość pokazuje jednak, że mieszkalnictwo stanowi największy problem. W Polsce brakuje mieszkań, w których ludzie bezdomni rokujący na powrót do społeczeństwa mogliby funkcjonować i z powodzeniem wyjść z zaklętego kręgu bezdomności. Doświadczenie realizacji wielu projektów aktywizacyjnych z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego (IW EQUAL, PO KL) ukazują, że w przypadku ludzi bezdomnych nie wystarczy wesprzeć proces edukacji i zatrudnienia, ale aby odzyskać samodzielność życiową konieczne jest włączenie komponentu mieszkaniowego. W myśl teorii potrzeb Maslowa (1990), aby człowiek mógł rozwijać potrzeby wyższego rzędu tj. potrzeba samorealizacji, musi mieć zaspokojone podstawowe potrzeby, m.in. potrzebę bezpieczeństwa. Posiadanie własnej przestrzeni, mieszkania gwarantującego prywatność i umożliwiającego nawiązywanie normalnych relacji społecznych jest jedną z elementarnych potrzeb związanych z poczuciem bezpieczeństwa. Bez zaspokojenia niniejszej potrzeby, niekiedy trudno jest oczekiwać od ludzi pozbawionych domu rozwoju potrzeb związanych z edukacją i pracą czy rozwoju perspektywicznego myślenia. Wiele z dotychczas realizowanych projektów właśnie z tego powodu okazywało się nieudana. Znaczna część osób bezdomnych, podejmujących pracę, uczących się i podnoszących swoje kwalifikacje, wychodzących z uzależnienia, ze względu na brak opcji mieszkaniowych pozostaje w placówkach. Ludzie bezdomni bardzo rzadko podejmują zatrudnienie, które umożliwia pozyskanie i utrzymanie własnego mieszkania. Sytuacja ta powoduje poczucie beznadziejności, zmniejsza wiarę także w to, że warto się starać i funkcjonować samodzielnie. Co więcej, sytuacja ta jest niedopuszczalna ze względów ekonomicznych. Pozostawanie w placówkach ludzi bezdomnych zdolnych do samodzielnej lub delikatnie wspieranego funkcjonowania w środowisku, generuje wielkie koszty ekonomiczne. Przykładowo na Pomorzu zaledwie około 5% osób bezdomnych zamieszkuje mieszkania wspierane, dla przykładu w Danii czy Finlandii około 60% populacji osób bezdomnych korzysta z różnych form mieszkalnictwa wspieranego. Być może dlatego w województwie pomorskim same osoby bezdomne mówiąc o swoich szansach na wyjście z bezdomności charakteryzują się wysokim poziomem pesymizmu (na skali od 0 do 100 procent przeciętny odsetek szans na własne usamodzielnienie kształtuje się na poziomie 22,5%) (Dębski, 2010, s. 208).

W Polsce potrzebujemy pilnych inwestycji nie w nowe, strzeżone, chronione i grodzone osiedla mieszkaniowe, ale w mieszkalnictwo społeczne. Tymczasem w Polsce nieuporządkowana pozostaje kwestia polityki mieszkaniowej, optymistycznie zakładając około 13% wszystkich mieszkań stanowią mieszkania społeczne, liczba ta zmniejsza się z roku na rok, a ich stan pozostawia wiele do życzenia. W obliczu braku perspektywicznej strategii rozwoju mieszkalnictwa społecznego, problemu prywatyzacji mieszkań publicznych oraz nierealizowaniu przez organy administracji publicznej zadań związanych z mieszkalnictwem, konieczne jest podjęcie natychmiastowych działań ukierunkowanych na poprawę niniejszej sytuacji. Narodowy Spis Powszechny zrealizowany w roku 2002 (NSP, 2002) pokazał dość dokładnie skalę zjawiska związanego z wykluczeniem mieszkaniowym (bieda, deprywacja). Okazało się, że aż 35,5% ludności Polski mieszka w złych lub bardzo złych warunkach mieszkaniowych. Polska w 2002 r. miała najniższy wskaźnik liczby mieszkań na 1 000 mieszkańców (327). Według NSP w 2002 r. 3,2 mln gospodarstw domowych mieszka niesamodzielnie. 6,5 mln osób mieszka w substandardowych warunkach (bez kanalizacji, wodociągu, stare budynki, w złym stanie technicznym, zbyt mały metraż na osobę). W warunkach przeludnienia (według standardów europejskich – więcej niż 2 osoby na pokój) mieszka 11,9 mln Polaków. Z rodzicami mieszka 70% osób w wieku 18-29 lat, a co czwarta osoba nigdy się od nich nie wyprowadzi[1]. Statystyki mieszkaniowe publikowane przez GUS każdego roku oraz raporty z badań wielu instytucji czy organizacji ukazują, że od 2002 r. niewiele zmieniło się w zakresie przytoczonych powyżej danych. Sytuacja niniejsza ma olbrzymi wpływ na wysokie wskaźniki bezpośredniego i pośredniego zagrożenia bezdomnością.

Co w ramach roku tematycznego 2011

Rok tematyczny poświęcony niniejszemu zagadnieniu pomóc ma w zdiagnozowaniu obecnej sytuacji związanej z mieszkalnictwem. Podczas realizowanych przez nas specjalistycznych badań i analiz, seminariów, wizyt studyjnych i konferencji stawiać sobie będziemy pytania o wpływie mieszkalnictwa na proces wychodzenia z bezdomności czy roli mieszkalnictwa w zapobieganiu bezdomności. Postaramy się także zgłębić zagadnienia nowych trendów światowych w polityce społecznej ukierunkowanej na rozwiązywanie problemu bezdomności poprzez wdrażanie metody „najpierw mieszkanie” czy podporządkowanie polityki w sferze bezdomności zagadnieniu mieszkalnictwa. Dyskutować będziemy także o roli placówek dla osób bezdomnych w zapewnieniu zakwaterowania ludziom bezdomnym. Planujemy dotrzeć do aktualnych i najważniejszych danych o mieszkalnictwie w Polsce, zidentyfikować najistotniejsze problemy sprzyjające bezdomności, a także spróbujemy określić najważniejsze obszary deficytowe związane z mieszkalnictwem, w kontekście zagrożenia bezdomnością i procesu usamodzielniania ludzi bezdomnych. Opracujemy na koniec wskazówki i rekomendacje dla polityki społecznej i mieszkaniowej oraz szereg propozycji rozwiązywania problemu na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym. Opublikujemy także specjalistyczne wydawnictwo poświęcone tematyce mieszkalnictwa „Forum – O bezdomności bez lęku”.

Już teraz serdecznie wszystkich zainteresowanych zapraszamy do współpracy. Liczymy, że rok tematyczny przybliży perspektywę współpracy, wymiany wiedzy i doświadczeń pomiędzy podmiotami pomocy społecznej takimi jak ośrodki pomocy społecznej czy organizacje pozarządowe działające w sferze pomocy i integracji społecznej a podmiotami mieszkalnictwa, w tym wydziałami odpowiedzialnymi za mieszkalnictwo w gminach, spółdzielniami czy deweloperami. Liczymy, że podejmowane przez nas działania przybliżą sobie wzajemnie oba sektory.

Zapraszamy serdecznie do uczestnictwa w zaplanowanych seminariach:

Bibliografia:

  1. Dębski, M., 2007, Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych województwa pomorskiego – grudzień 2007. Raport z badań. [W:] Dębska-Cenian, A., Cis, G., Maj, A., Prusak, A. 2007. Pomost. O bezdomności bez lęku. Pismo samopomocy. Gdańsk.
  2. Dębski, M., 2008a, Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych – ciągłość czy zmiana? Metodologiczne problemy badania bezdomności w województwie pomorskim w latach 2001-2005. W: Dębski, M., Stachura, K., 2008, Oblicza bezdomności, Gdańsk.
  3. Dębski, M., 2008b, W kierunku zmiany życiowej czyli o postrzeganiu szans wyjścia z własnej bezdomności, W: Dębski, M.., Retowski, S., 2008, Psychospołeczny profil osób bezdomnych w Trójmieście, Gdańsk.
  4. Dębski, M., 2010, Co nowego w badaniach socjodemograficznych? Od profilaktyki do wyjścia z bezdomności. W: Browarczyk, Ł., Dębski, M., Forum. O bezdomności bez lęku, Gdańsk 2010.
  5. Firlit-Fesnak, G., Szatur-Jaworska, B.,1995, Leksykon pojęć socjalnych, Warszawa, Elipsa
  6. Maslow, A. H., 1990. Motywacja i osobowość. Tłum. P. Sawicka, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa.
  7. Olech P., 2010. Zapobieganie bezdomności – prewencja celowa, systemowa oraz profilaktyka. Raport roczny, „Forum. O bezdomności bez lęku”, red. Ł. Browarczyk, Maciej Dębski. Gdańsk.
  8. Olech, P., 2008a. Mieszkalnictwo i bezdomność raport w zakresie wpływu sytuacji mieszkaniowej w Polsce na zjawisko bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego, „Forum. O bezdomności bez lęku”, red. Ł. Browarczyk,
  9. Olech, P., 2008b. Charakterystyka sytuacji Polski w kontekście badania problematyki bezdomności, MPHASIS Wzajemny postęp w likwidowaniu bezdomności poprzez ulepszanie systemów monitorowania zjawiska. Dostępne na http://www.trp.dundee.ac.uk/research/mphasis/papers/NPPPolandFinal(Polish).pdf
  10. 10.  Olech, P., 2009. Bezdomność i wykluczenie mieszkaniowe – zarys głównych problemów w Polsce oraz rekomendacje dla całościowej polityki społecznej, Księga Ubogich a.d. 2009, red. prof. dr hab. Auleytner J., Wrońska, E., Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa
  11. 11.  Olech, P., 2010. Wykluczenie mieszkaniowe – zarys głównych problemów mieszkaniowych w Polsce oraz rekomendacje dla całościowej polityki społeczne. EAPN Polska; Warszawa.
  12. 12.  Pisarska, M., 1993, Bezdomni w Łodzi – analiza socjologiczna, Polityka Społeczna nr 11-12.
  13. 13.  Przymeński, A., 2001. Bezdomność jako kwestia społeczna w Polsce współczesnej. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań.
  14. 14.  Przymeński, A., 2008. Aktualny stan problemu bezdomności w Polsce. Aspekt polityczno-społeczny. W: M. Dębski, K. Stachura, red. 2008. Oblicza bezdomności. Uniwersytet Gdański, Gdańsk.
  15. 15.  Słowik, S., 2008. Wstęp. W: M. Duda, red. 2008. Bezdomność: trudny problem społeczny. Caritas Diecezji Kieleckiej, Kielce.
  16. 16. Wachowicz, M., 2005. Liczebność i zabezpieczenie potrzeb osób bezdomnych. Raport z badań na reprezentatywnej próbie gmin. CARITAS KIELECKA. Dostępne na: http://www.bezdomnosc.edu.pl/images/PLIKI/Raporty/wachowicz_%20liczebnosc_i_zabezpieczenie_potrzeb.pdf [Dostęp 7.06.2010]

[1] Gazeta.pl; 70 proc. Polaków w wieku 18-29 mieszka z rodzicami http://gospodarka.gazeta.pl/gospodarka/1,33181,4728886.html

Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności (PFWB) to międzysektorowe Partnerstwo podmiotów zajmujących się problematyką bezdomności. Ustanowione w celu ich integracji, wymiany myśli, idei i doświadczeń oraz kreowania i wspierania systemu polityki społecznej, aby skutecznie rozwiązywać problem bezdomności oraz łagodzić jego skutki.