fbpx

Standard Monitorowania

W pracy z osobami bezdomnymi na gruncie polskim, praktycznie nie stosuje się narzędzi do monitorowania zmian zachodzących w osobach bezdomnych. Nie robią tego ani naukowcy, ani praktycy bezpośrednio współpracujący z osobami bezdomnymi. Ci pierwsi koncentrują się raczej na badaniu stanu zastanego, ci drudzy zaś na udzielaniu pomocy. I tak, badania prowadzone w Polsce nad bezdomnością koncentrują się w większości na opisie populacji osób bezdomnych i stanowią zapis stanu tej populacji na moment badania2. W swoich badaniach badacze koncentrują się głównie na takich zagadnieniach, jak zmienne socjodemograficzne, przyczyny wchodzenia w bezdomność i szeroko rozumiane skutki pozostawania w niej. Ewidentnie widoczny jest brak badań podłużnych, zapewniających continuum oglądu, które pozwoliłyby wyjść poza statyczne ujęcie zjawiska i uchwycić pewną zmianę, zachodzącą wśród osób bezdomnych – szczególnie tych podejmujących działania nakierowane na reintegrację społeczną i zawodową. Z kolei praktycy zajmujący się udzielaniem pomocy osobom bezdomnym, często opierają się na subiektywnej ocenie stanu osoby bezdomnej, koncentrując się na tym, co dzieje się z nią tu i teraz oraz na zewnętrznych, a tym samym najbardziej widocznych przesłankach. Często w udzielaniu pomocy brak jest dynamicznego podejścia – traktującego reintegrację, jako proces permanentnych zmian.

W pracy z osobami bezdomnymi, szczególnie tymi uczestniczącymi w procesie reintegracji, pojawia się wyraźna potrzeba monitorowania zmian, jakim osoby te podlegają. Ma ona trzy główne przyczyny.

  1. Po pierwsze przemiany, jakim podlegają osoby bezdomne mają różny poziom uzewnętrzniania się4. Uproszczając można powiedzieć, iż w osobach bezdomnych zachodzą dwa rodzaje zmian. Z jednej strony są to przemiany łatwo obserwowalne, takie jak modyfikacja miejsca pobytu, wzrost posiadanych kwalifikacji zawodowych, ukończenie danego procesu edukacyjnego. Z drugiej strony w osobach bezdomnych zachodzą istotne przeobrażenia wewnętrzne, takie jak zmiana poziomu samooceny, regres bądź progres poziomu motywacji, ewolucja kompetencji społecznych. Często przemiany te są kluczowe dla sukcesu całego procesu reintegracji, choć śledzenie ich i skuteczne odpowiadanie na nie, wymaga stosowania już nie tylko obserwacji, ale wykorzystywania specjalnie do tego przygotowanych skal i kwestionariuszy.
  2. Drugim walorem monitorowania postępów jest wspieranie osoby bezdomnej podczas jej udziału w programie reintegracyjnym. Monitorowanie, bowiem, dostarcza pracownikom kluczowej wiedzy na temat osoby bezdomnej i umożliwia udzielenie jej informacji zwrotnych oraz dostosowanie do niej rodzaju i kierunku pomocy. Jest to tym ważniejsze, iż proces reintegracji sprawia, że osoba bezdomna jest poddawana dużej liczbie oddziaływań, wymagających od niej radykalnych przeobrażeń życia i światopoglądu. Warto również pamiętać o tym, iż programy reintegracyjne są przedsięwzięciami wymagającymi często wysokich nakładów czasowych, kadrowych, finansowych. Dlatego też, z punktu widzenia realizatorów czy sponsorów działań, istotne jest sprawdzanie, na ile kierowana do osoby bezdomnej pomoc jest skuteczna i adekwatna oraz, co szczególnie ważne, na ile może ona wpłynąć na rzeczywistą, długofalową zmianę. Niektórzy badacze, zajmujący się oceną skuteczności tychże przedsięwzięć, mówią wręcz o utopii inkluzji5, wykazując, iż programy reintegracyjnie nie wywołują u osób społecznie wykluczonych radykalnych, znaczących – i co najważniejsze – trwałych zmian, a jedynie pozwalają na zatrzymanie trwającego do tej pory procesu degradacji psychicznej i społecznej.
  3. Warto posiadać rzetelne narzędzia, które pozwolą tezę tą obalić bądź się z nią zgodzić. Aby stało się to możliwe, konieczne wręcz staje się badanie zmian, zachodzących nie tylko u poszczególnych osób bezdomnych, ale w całej grupie, przechodzącej proces reintegracyjny. Pozwala to, z perspektywy nie tyle osób prowadzących, ale odbiorców działań, udzielić odpowiedzi na pytanie, na ile, dane przedsięwzięcie jest rzeczywiście skuteczne, a zaprojektowana pomoc adekwatna do grupy. Obraz zmian, jakie zaszły w całej grupie odbiorców programu reintegracyjnego (ich zakres, kierunek, trwałość) po jego zakończeniu, pozwala udzielić rekomendacji, na ile warto w przyszłości kontynuować taki kierunek działań reintegracyjnych, bądź, na ile należy go radykalnie zmodyfikować.

W tworzeniu metodologii i narzędzi do monitorowania postępów osoby bezdomnej w odzyskiwaniu i utrzymywaniu samodzielności życiowej, poza powyżej wymienionymi, autorom przyświecała jeszcze jedna przesłanka. Aby monitorowanie zmian zachodzących w osobach bezdomnych było efektywne i miarodajne, powinno być miejscem styku pomiędzy efektami działań pracowników świata nauki (mających doświadczenie w tworzeniu i wykorzystywaniu profesjonalnych narzędzi badawczych oraz ich interpretacji) oraz praktyków (dostarczających kluczowej wiedzy na temat realiów, dotyczących pracy z osobą bezdomną i specyfiki programów reintegracyjnych). Takie podejście do materii badań nad zmianą stwarza możliwość permanentnego przekładania działań stricte badawczych, na konkretną pracę z osobą bezdomną.

Poniżej zaprezentowany standard monitorowania stanowi zapis wdrożonej i przetestowanej metodologii śledzenia zmian wśród osób bezdomnych. Zawiera praktyczne wskazówki do zastosowania takiego rozwiązania, a także wzory konkretnych narzędzi, rekomendowanych do wykorzystania w tym zakresie.

Standard Monitorowania Postępów Ludzi Bezdomnych (podręcznik 2008)

Starsze wersje standardu:

Standard Monitorowanie 04.2007 (Agenda Bezdomności)

Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności (PFWB) to międzysektorowe Partnerstwo podmiotów zajmujących się problematyką bezdomności. Ustanowione w celu ich integracji, wymiany myśli, idei i doświadczeń oraz kreowania i wspierania systemu polityki społecznej, aby skutecznie rozwiązywać problem bezdomności oraz łagodzić jego skutki.