fbpx

Badanie socjodemograficzne 2007

Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych województwa pomorskiego – grudzień 2007

Badanie roku 2007 jest kontynuacją poprzednich czterech badań i w zasadzie opiera się na udoskonalonej w 2005 roku i od tego czasu niezmienionej metodologii, opiera się na kwestionariuszu, który umożliwia porównywanie wyników z poszczególnych lat.

Raport dostępny jest we współwydawanym przez Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności periodyku: „Pomost pismo samopomocy. O bezdomności bez lęku”. Autorem raportu jest pracownik naukowy Uniwersytetu Gdańskiego mgr Maciej Dębski. Poniżej cytujemy fragment konkluzji.

„Badaniem socjodemograficznym zrealizowanym w roku 2007 objęto 2211 dorosłych osób bezdomnych oraz 197 bezdomnych dzieci (w sumie 2408 osób bezdomnych).

Bezdomność to przede wszystkim problem mężczyzn. Zdecydowana większość przebadanych osób to mężczyźni (83,6%), jedynie 16,4% wszystkich respondentów to kobiety. Osoby bezdomne to osoby nisko wykształcone zazwyczaj z wykształceniem zawodowym (40,4%) oraz podstawowym (39%).

Procesem zachodzącym wśród populacji osób bezdomnych w województwie pomorskim jest jej starzenie się. Przeciętny wiek dorosłej osoby bezdomnej w roku 2003 wyniósł 47 lat, zaś dominującym przedziałem wiekowym badanych osób wciąż pozostaje przedział między 51 a 60 lat, w którym znajduje się już 36,8% całej populacji. Ze względu na płeć można powiedzieć, że kobiety o wiele częściej są młodsze niż mężczyźni. W kategorii do 40 roku życia przeważają kobiety (41,6% kobiet do 19% mężczyzn), mężczyźni dominują w dwóch kolejnych przedziałach od 40 do 60 lat (67,2% mężczyzn do 45% kobiet).

Prawie połowa wszystkich przebadanych osób bezdomnych zamieszkuje placówki dla osób bezdomnych (47,7%). W mieszkaniach treningowych/wspieranych, przeznaczonych dla osób bezdomnych, mieszka 6,9% populacji. 16,6% osób bezdomnych zamieszkuje teren ogródków działkowych i altanek oraz przebywa w innych miejscach niemieszkalnych (16,9%). Warto dodać, że na terenach ogródków działkowych oraz w mieszkaniach wspieranych zdecydowanie częściej przebywają kobiety niż mężczyźni. Ogólnie można powiedzieć, że 64,9% wszystkich bezdomnych osób w województwie pomorskim kwalifikuje się do kategorii tzw. bezdomności instytucjonalnej 35,1% – pozainstytucjonalnej.

Przeciętna liczba lat pozostawania w bezdomności w roku 2007 wyniosła w badanej grupie 7,43 lata. Kobiety pozostają w bezdomności średnio dwa lata mniej niż mężczyźni. Warto wskazać, że przeciętna długość trwania w bezdomności sukcesywnie od roku 2003 ulega zwiększeniu. W roku 2003 wynosiła ona 5,90289 lat, w roku 2005 – 6,56120, zaś w roku 2007 już 7,43 lata. Analizując długość pozostawania w sytuacji bezdomności w ujęcia fazowym, możemy powiedzieć, że zarówno w roku 2003, 2005 i 2007 dominującą fazą była faza chroniczna.

Najwięcej osób bezdomnych zliczono w takich miastach jak Gdańsk (626 osób – 28,3%), Gdynia (347 osób – 15,7%) czy Słupsk (260 osób – 11,8%). Ponad 100 osób bezdomnych zanotowano w powiecie malborskim (216 osób – 9,8%), powiecie kartuskim (105 osób – 4,7%) oraz kwidzyńskim (113 osób – 5,1%). Pozostałe liczebności osób bezdomnych w powiatach nie przekroczyły 100. Więcej osób bezdomnych mieszka poza Trójmiastem (55,3%) niż w Gdańsku, Sopocie i Gdyni (44,6%). Warto w tym miejscu wspomnieć, że w roku 2005 uzyskano praktycznie takie same wyniki. Ze względu na płeć można powiedzieć, że bezdomne kobiety częściej niż bezdomni mężczyźni przebywają na terenie Trójmiasta (60,4%). Zdecydowana większość respondentów zadeklarowała, że ostatnie zameldowanie na stałe było na terenie województwa pomorskiego (88,5%).

W dniu realizacji badania socjodemograficznego prawie połowa badanych osób najczęściej przebywała w schronisku dla osób bezdomnych (47,1%). Drugim najczęściej wymienianym miejscem były altanki (27,1%). Kategorię zamieszkania „kątem u rodziny” w roku 2007 wybierało 12,9% wszystkich osób bezdomnych zaś w wynajmowanej stancji zamieszkiwało 8,6%. Warto w tym miejscu wspomnieć, że w roku 2007 do listy odpowiedzi została dodana kategoria „mieszkania wspierane”, którą podczas ostatnich badań zaznaczyło 5,6%.

26,1% wszystkich osób bezdomnych w województwie pomorskim nie korzysta z pomocy ośrodków pomocy społecznej w ogóle. Jak się okazuje ośrodki pomocy społecznej najczęściej udzielały pomocy związanej ze wsparciem finansowym (60,5%). Z posiłku skorzystało 35,8%, zaś z noclegu 26,1%. Relatywnie najrzadziej udzielana była pomoc w postaci zapewnienia odzieży (17,5%). Korzystanie z pomocy udzielanej przez ośrodki pomocy społecznej w pewnej mierze uzależnione są od tego, w jakiej fazie bezdomności przebywa klient pomocy społecznej. Z pomocy w formie noclegu najrzadziej korzystają osoby w bezdomności długotrwałej (20,5%), gdyż te osoby relatywnie najczęściej przebywają poza schroniskami. Z pomocy noclegu oraz odzieży korzystają najczęściej te osoby bezdomne, które znajdują się we wstępnej fazie bezdomności.

Prawie 80% wszystkich osób bezdomnych, przebywających poza placówkami dla osób bezdomnych

Analizując kwestię postrzegania odpowiedzialności za własną bezdomność okazuje się, że najliczniejszą grupę stanowią te osoby, które widzą odpowiedzialność za wywołanie własnej bezdomności w samych sobie (56,0%). Druga co do liczebności grupa to te osoby bezdomne, które przyczyn własnej bezdomności upatrują we własnej rodzinie (33,8%), trzecią grupę stanowią osoby, które za bezdomność obarczają jedynie państwo i politykę rządu polskiego.

Z przeprowadzonych badań w roku 2007 wynika, że najczęstszą przyczyną strukturalną wskazywaną przez osoby bezdomne jest wymeldowanie (32,9%). W większości przypadków były to wymeldowania wbrew samej osoby bezdomnej (związanej np. z długim pobytem w zakładzie karnym) ale w sposób jednoznaczny nie można doszukiwać się dalszych powodów wymeldowania. Drugą najczęściej wskazywaną przyczyną bezdomności okazało się wypędzenie z mieszkania (25,2%). Prawie co czwarta osoba bezdomna zadeklarowała, że przyczyną strukturalną bezdomności okazała się eksmisja (23,3%), Kolejne 16,8% wskazało na wyprowadzenie się i pozostawienie mieszkania rodzinie. W roku 2007, w porównaniu do roku 2005, uwidacznia się wzrost odsetka odpowiedzi wskazującej, że to zadłużenie jest główną przyczyną strukturalną. Z przeprowadzonych w roku 2007 badań wynika, że ucieczka przed przemocą w rodzinie o wiele bardziej charakterystyczna jest dla kobiet niż dla mężczyzn oraz dla osób do 30 roku życia, natomiast wypędzenie z mieszkania przez rodzinę/współlokatorów z powodu konfliktów najczęściej charakterystyczne jest dla najmłodszych osób, które nie przekroczyły 30 roku życia, podobnie jak konieczność opuszczenia domu dziecka na skutek pełnoletniości.

Najczęstszą wskazywaną jednostkową przyczyną bezdomności okazało się nadużywanie alkoholu (39,7 %). Na drugim miejscu uplasowała się przyczyna związana z rozpadem związku partnerskiego, a na trzecim miejscu, z wynikiem 27,6%, lokowała się odpowiedź świadcząca o tym, że bezdomność to własny życiowy wybór. Te trzy przyczyny w roku 2005 i 2007 w sposób zdecydowany były częściej wybierane niż niepełnosprawność (13% w roku 2005 i 13,9% w 2007), choroba psychiczna (8% w roku 2005 i 5,9% w 2007) czy narkomania (2,1% w roku 2005 i 3,0% w roku 2007).104

Z roku na rok maleje odsetek osób, które mają złożony wniosek o przydział mieszkania komunalnego (socjalnego). Kobiety o wiele częściej niż mężczyźni wskazują na złożony wniosek o przydział mieszkania komunalnego lub socjalnego (26,7%), podobnie jak osoby, które znajdują się poza placówkami dla osób bezdomnych (32,9%). W roku 2007 nieznacznie spadła, w porównaniu do roku 2005 i 2003, aktywność osób bezdomnych w poszukiwaniu własnego mieszkania.

Zdrowie osób bezdomnych na przestrzeni ostatnich kilku lat uległo pogorszeniu. Widoczne jest to przede wszystkim w przypadku subiektywnej oceny stanu zdrowia. W roku 2007 widoczny jest również nieznaczny wzrost odsetka osób, które posiadają ubezpieczenie zdrowotne (77%). Wśród osób bezdomnych przebywających w miejscach niemieszkalnych, 35,1% deklaruje brak posiadania ubezpieczenia zdrowotnego. Prawie połowa osób bezdomnych posiada orzeczony stopień niepełnosprawności (44,7%). Mając na uwadze fakt, iż społeczność osób bezdomnych ciągle starzeje się, należy przewidywać, że przy okazji realizacji kolejnych badań socjodemograficznych połowa osób bezdomnych będzie posiadała orzeczenie o niepełnosprawności. Dodatkowo można powiedzieć, że 13% osób bezdomnych, które w trakcie realizacji badań terenowych nie posiadało formalnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, o przyznanie takiego dokumentu stara się.

Pod względem aktywności zawodowej można powiedzieć, że dwie trzecie osób bezdomnych (66,2%) zadeklarowało, iż posiada kwalifikacje do wykonywania zawodu. Posiadanie kwalifikacji zawodowych nie wpływa jednak na podjęcie zarobkowej pracy. Jak się okazuje, jedynie co czwarta osoba bezdomna przyznaje się do tego, że pracuje zarobkowo (25,0%). Warto zwrócić uwagę, że na przestrzeni ostatnich dwóch lat odsetek osób bezdomnych podejmujących pracę zarobkową wzrósł ponad dwukrotnie, z 11,8% w roku 2003, 10,8% w roku 2005 do 25% w roku 2007. Analizując odsetek osób pracujących zarobkowo ze względu na interesujące nas zmienne niezależne okazuje się, że podejmowanie pracy w dużej mierze uzależnione jest od wieku osób bezdomnych. Niepokojący może być jednak fakt, że aż dwie trzecie bezdomnych osób, które nie osiągnęły wieku 30 lat, nie podejmuje pracy zarobkowej.

Z przeprowadzonych badań wynika, że niepełnosprawność i zły stan zdrowia jest główną przeszkodą prowadzącą do nie podejmowania pracy zarobkowej. Z roku na rok, z badania na badanie, coraz więcej osób na terenie województwa pomorskiego nie podejmuje pracy ze względu na zły stan zdrowia . W roku 2003 takich osób było 41,4%, w roku 2005 46,3%, a w roku 2007 już 59,2%. Wraz z polepszeniem się sytuacji na lokalnym rynku pracy o połowę spadł odsetek osób, które nie podejmowały pracy zarobkowej ze względu na brak ofert pracy. W roku 2003 odsetek ten kształtował się na poziomie 44,7%, w roku 2005 wyniósł już 41,8%, a w roku 2007 zanotował rekordowo najniższy pułap 20,3%.

Jeśli osoby bezdomne podejmują pracę to jest to zazwyczaj praca nielegalna. Aż 70,1% tych osób aktywnych zawodowo zadeklarowało, że pracuje nie pozostając w jakimkolwiek stosunku pracy ze swoim pracodawcą. Porównując uzyskane w roku 2007 dane, wyglądają one wręcz imponująco na tle tych, które uzyskano w latach 2003 – 2005. Odsetek osób, które zadeklarowały, iż posiadają stałą umowę o pracę, zlecenie bądź o dzieło jest w roku 2007 czterokrotnie wyższy niż w roku (w roku 2003 wynosił on jedynie 6,4%, w roku 2005 7,6% a w roku 2007 aż 28,9%).

Pomimo lepszej niż w poprzednich latach sytuacji na rynku pracy, 27,9% osób bezdomnych wciąż zarejestrowana jest w urzędach pracy jako osoby bezrobotne. W roku 2007 w porównaniu do lat ubiegłych obserwuje się nieznaczny, ale systematyczny wzrost odsetka osób korzystających z zasiłków z pomocy społecznej (38,6% w roku 2003, 40,5% w roku 2005 do 41,8% w roku 2007). W porównaniu do lat ubiegłych, na znaczeniu wydaje tracić się zbieractwo (20,9% w roku 2003, 21,3% w roku 2005 do 17,4% w roku 2007).

W województwie pomorskim 59,84% wszystkich osób bezdomnych ma małe szanse na wyjście z bezdomności, zaś co czwarta dorosła osoba biorąca udział w badaniu (25,09%) ma szanse średnie. Jedynie 15,07% osób zmarginalizowanych osiągnęło poziom 19 punktów i znalazło się w grupie osób o wysokim prawdopodobieństwie usamodzielnienia się. Z przeprowadzonych badań wynika, że największe szanse na wyjście z bezdomności mają osoby, które przebywają w mieszkaniach wspieranych (32,58%), zaś najmniejsze szanse mają osoby przebywające w szpitalach oraz w placówkach dla osób bezdomnych. Na drugim miejscu pod względem wysokiego prawdopodobieństwa usamodzielnienia się znalazły się osoby bezdomne zamieszkujące altanki na terenach ogródków działkowych (24,76%). Jedynie niespełna 10% osób bezdomnych przebywających w trakcie realizacji badania w schroniskach dla osób.”

M.Dębski – raport badania socjodemograficznego 2007

Raport w wydawnictwie POMOST O bezdomności bez lęku 2007/2008

Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności (PFWB) to międzysektorowe Partnerstwo podmiotów zajmujących się problematyką bezdomności. Ustanowione w celu ich integracji, wymiany myśli, idei i doświadczeń oraz kreowania i wspierania systemu polityki społecznej, aby skutecznie rozwiązywać problem bezdomności oraz łagodzić jego skutki.